વાહનો પર હોદ્દો કે જાતિસૂચક લખાણ પર હાઈકોર્ટનો પ્રતિબંધ
સરકારી અને ખાનગી વાહનો પર હોદ્દાનાં નામ, વિભાગનાં નામ અને અનધિકૃત પ્રતીકો રાખવા પર હાઈકોર્ટનો પ્રતિબંધ
સરકારી હોદ્દો હોય કે કોઈ પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થા સાથે જોડાણ હોય, તેનો દેખાડો કરવા માટે વાહનો પર હોદ્દાનાં નામ, વિભાગનાં નામ કે વિશેષ ઓળખ દર્શાવતા શબ્દો લખવાની પ્રથા જોવા મળે છે. ઘણા લોકો પોતાનાં ખાનગી વાહનો પર ‘કોર્ટ’, ‘આર્મી’, ‘પોલીસ’, ‘પ્રેસ’ જેવા શબ્દો લખાવીને પોતાની વિશેષ ઓળખ દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. પરંતુ આવી પ્રથા કાયદાની દૃષ્ટિએ યોગ્ય નથી.
વાહનો પર હોદ્દો કે જાતિસૂચક લખાણ પર હાઈકોર્ટનો પ્રતિબંધ
આ જ મુદ્દાને ધ્યાનમાં રાખીને પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ આદેશ આપ્યો હતો. કોર્ટે સરકારી તેમજ ખાનગી વાહનો પર હોદ્દા, કચેરીઓનાં નામ અને અનધિકૃત પ્રતીકોના પ્રદર્શન પર તાત્કાલિક પ્રતિબંધ મૂકવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.
પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ આદેશ
આ કેસનું નામ ‘Court on its own motion Vs. The Chandigarh Administration and Others’ છે. આ કેસ CWP-PIL No. 78 of 2019 તથા તેની સાથે જોડાયેલી અન્ય અરજીઓમાં હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો.
આ આદેશ તા. 24 જાન્યુઆરી, 2020ના રોજ જસ્ટિસ રાજીવ શર્મા અને જસ્ટિસ અમોલ રત્તન સિંહની ખંડપીઠ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટના ધ્યાન પર લાવવામાં આવ્યું હતું કે સરકારી તથા ખાનગી વાહનો પર વિવિધ હોદ્દાઓ, કચેરીઓનાં નામ અને અનધિકૃત પ્રતીકો દર્શાવવામાં આવે છે. ખાસ કરીને ખાનગી વાહનો પર ‘Court’, ‘Army’, ‘Police’, ‘Press’ જેવા શબ્દો લખવામાં આવતા હતા.
કોર્ટે નોંધ્યું કે કાયદા હેઠળ આવી રીતે ખાનગી વાહનો પર સંસ્થાઓ કે સરકારી વિભાગો સાથે જોડાયેલી ઓળખ દર્શાવવી માન્ય નથી.
ખાનગી અને સરકારી વાહનો પર કયા શબ્દો લખવા પર પ્રતિબંધ મૂકાયો?
હાઈકોર્ટે પોતાના આદેશમાં સરકારી અને ખાનગી બંને પ્રકારનાં વાહનો પર હોદ્દા અથવા કચેરીઓનું વર્ણન દર્શાવવા તથા અનધિકૃત પ્રતીકોના ઉપયોગ પર તાત્કાલિક પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.
કોર્ટે ખાસ કરીને નીચેના શબ્દો અને હોદ્દાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો:
‘Court’, ‘Army’, ‘Airport’, ‘Navy’, ‘Police’ અને ‘Press’ જેવા શબ્દો વાહનો પર લખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપરાંત ‘Chairman’ અને ‘Vice Chairman’ જેવા હોદ્દાઓ પણ વાહનો પર દર્શાવી શકાશે નહીં.
આ નિર્દેશ સરકારી અધિકારીઓ અને ન્યાયિક અધિકારીઓને પણ લાગુ પડે તેવું કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું.
આદેશનો અમલ 72 કલાકમાં કરવાનો નિર્દેશ
હાઈકોર્ટે ચંડીગઢ પ્રશાસનને આ પ્રતિબંધનો અમલ 72 કલાકની અંદર કરાવવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
જોકે, કોર્ટે કેટલીક વિશેષ સેવાઓને આ પ્રતિબંધમાંથી મુક્તિ આપી હતી. એમ્બ્યુલન્સ, ફાયર બ્રિગેડ, પોલીસ પેટ્રોલિંગ વાહનો તથા બચાવ અને રાહત કામગીરી માટે ઉપયોગમાં લેવાતાં વાહનોને આમાંથી મુક્ત રાખવામાં આવ્યાં હતાં.
રસ્તાઓ પર બિનજરૂરી પાર્કિંગ સામે પણ કડક કાર્યવાહી
આ જ કેસમાં કોર્ટે ચંડીગઢ, પંચકુલા અને SAS નગર મોહાલીના નાગરિકોને નડતી બિનજરૂરી પાર્કિંગની સમસ્યાની પણ ગંભીર નોંધ લીધી હતી.
કોર્ટે આ ત્રણેય વિસ્તારોના મુખ્ય અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ રસ્તાઓ પર બિનજરૂરી પાર્કિંગ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.
મોટર વાહન અધિનિયમ, 1988 તથા ટ્રાફિકના નિયમોનો ભંગ કરીને રસ્તા પર બિનજરૂરી રીતે પાર્ક કરવામાં આવેલા વાહનોને પોલીસ દ્વારા ટોઇંગ કરીને દૂર કરવાની સત્તા પણ આપવામાં આવી હતી, જેથી રસ્તા પર ટ્રાફિકની અવરજવર સરળતાથી થઈ શકે.
શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં પ્રવેશ અને બહાર નીકળવા માટે અલગ ગેટની વ્યવસ્થા
સુનાવણી દરમિયાન શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં માત્ર એક જ પ્રવેશ અને બહાર નીકળવાનો દરવાજો હોવાની બાબત પણ કોર્ટના ધ્યાન પર લાવવામાં આવી હતી.
કોર્ટે આ સ્થિતિને અસ્વીકાર્ય ગણાવી હતી અને પંચકુલા તથા SAS નગર મોહાલીના જિલ્લા કલેક્ટરોને પોતાના જિલ્લાની તમામ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના વડાઓ સાથે બેઠક યોજવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.
કોર્ટે ત્રણ અઠવાડિયાની અંદર તમામ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં ઓછામાં ઓછા બે દરવાજા હોવાની વ્યવસ્થા સુનિશ્ચિત કરવા જણાવ્યું હતું. તેમાં પ્રવેશ માટેનો એક દરવાજો અને બહાર નીકળવા અથવા કટોકટીના સમયે ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેવો બીજો દરવાજો હોવો જરૂરી હતો.
સ્કૂલ બસમાં CCTV કેમેરા કાર્યરત હોવા ફરજિયાત
કોર્ટે સ્કૂલ બસોમાં CCTV કેમેરા લગાવવામાં આવ્યા હોવા છતાં ઘણા કિસ્સાઓમાં તે કાર્યરત ન હોવાની બાબતની પણ ગંભીર નોંધ લીધી હતી.
આ અંગે ચંડીગઢ, પંચકુલા અને SAS નગર મોહાલીના ડેપ્યુટી કમિશનરોને વિશેષ ટીમો રચીને સ્કૂલ બસોમાં લગાવવામાં આવેલા તમામ CCTV કેમેરા યોગ્ય રીતે કાર્યરત છે કે નહીં તેની તપાસ કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો.
આ કામગીરી નિયમિત રીતે કરવાની રહેશે. એટલું જ નહીં, જવાબદાર અધિકારીઓએ દર ત્રણ મહિને સોગંદનામા સાથે કોર્ટમાં અહેવાલ રજૂ કરવાનો પણ આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.
આ કેસમાંથી શું સમજવા જેવું છે?
આ ચુકાદો માત્ર વાહનો પર હોદ્દા કે વિભાગનાં નામ લખવા અંગેનો આદેશ નથી. તેમાં જાહેર વ્યવસ્થા, ટ્રાફિક નિયંત્રણ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સુરક્ષા અને સ્કૂલ બસોમાં બાળકોની સલામતી જેવા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓને પણ આવરી લેવામાં આવ્યા છે.
ખાસ કરીને ખાનગી વાહનો પર ‘Police’, ‘Army’, ‘Court’ કે ‘Press’ જેવા શબ્દો લખવાથી કોઈ વ્યક્તિને તે વિભાગની સત્તા કે અધિકાર પ્રાપ્ત થતા નથી. આવી ઓળખનો અનધિકૃત ઉપયોગ કાયદાની દૃષ્ટિએ સ્વીકાર્ય નથી.
આથી વાહનમાલિકોએ પોતાના વાહનો પર કોઈ સરકારી વિભાગ, સંસ્થા કે હોદ્દા સાથે જોડાયેલી ઓળખ દર્શાવતાં પહેલાં કાયદાકીય જોગવાઈઓનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
કેસની વિગતો
કેસનું નામ: Court on its own motion Vs. The Chandigarh Administration and Others
કેસ નંબર: CWP-PIL No. 78 of 2019 અને સંબંધિત અરજીઓ
કોર્ટ: પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટ, ચંડીગઢ
ખંડપીઠ: જસ્ટિસ રાજીવ શર્મા અને જસ્ટિસ અમોલ રત્તન સિંહ
ચુકાદાની તારીખ: 24 જાન્યુઆરી, 2020
Punjab and Haryana High Court, વાહનો પર હોદ્દાનાં નામ, ખાનગી વાહન નિયમો, સરકારી વાહન નિયમો, Court on its own motion, Chandigarh Administration, વાહન પર પોલીસ લખવું, વાહન પર પ્રેસ લખવું, અનધિકૃત પ્રતીકો, Motor Vehicles Act 1988, ટ્રાફિક નિયમો, બિનજરૂરી પાર્કિંગ, સ્કૂલ બસ CCTV, કાનૂની સમાચાર, હાઈકોર્ટના ચુકાદા, Indian Legal News,
વાહનો પર હોદ્દો કે જાતિસૂચક લખાણ પર હાઈકોર્ટનો પ્રતિબંધ
પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટે સરકારી તથા ખાનગી વાહનો પર Court, Army, Police, Press જેવા શબ્દો અને અનધિકૃત હોદ્દા દર્શાવવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.
